♟️روزنبشت
۱۶ مهر ۱۴۰۵
۸ اکتبر ۲۰۲۶
✔️ جشن مهرگان
✒️غلامرضا طالبی

🌱🌱🌱
روز شانزده مهر، روز جشن مهرگان است. مهرگان در تاریخ ما، دومین جشن مهم بعد از جشن نوروز است
رودکی می گوید:

ملکا جشن مهرگان آمد
جشن شاهان و خسروان آمد

جشن مهرگان از جشن های دوران کشاورزی است، همانند نوروز.
نوروز شروع اعتدال بهاری و آغاز فصل کشت است و مهر و مهرگان ،پایان برداشت و جشن خرمن و جشن برداشت محصول می باشد.
هم اکنون هم، اگر چه به نام جشن مهرگان، جشن نمی گیریم و این کم توجهی به جشن مهرگان از دوران مغولان شروع شده، اما جشن خرمن و جشن برداشت محصول در همه جا هست .
و اگر شاعران و نویسندگانی در این میان از سیاهی زمستان و رفتنش و جشن نوروز گفته اند، و جشن مهرگان را بیشتر به بر تخت نشستن فریدون و قطع حکومت ضحاک دانسته اند، بیشتر تمثیل های شاعرانه و یا مثال های تاریخی است که همزمان با جشن مهرگان یا نوروز بوده است، والا اصل و اساس این جشن ارتباط مستقیم با کار و تولید کشاورزی دارد. نوروز جشنی است برای امید به سالی فراخ و کشت و کاری فراوان و پرمحصول و مهرگان ، جشن شکر و نیایش و مهرورزی، بدلیل برداشت محصول و وقتی است که اگر بهره مالکانه از محصول برداست شده از زمین زیاد بوده، همچنانکه در دوره حکمرانی قباد، ده به یک بوده است و مهرورزی شاه به آن است که بیندیشد آن سهم اندک برای کشاورز، کفاف زندگی اش را نخواهد کرد و از سهم خود کمکی برای گذران زندگی او اختصاص می داده است. از جمله در دوره ی ساسانیان ، این جشن، جشن " بغ یادی" نام داشته و بغ بمعنای خداست و این جشن ،جشن شکرگزاری از خدا بخاطر برداشت محصول است که اگر به فراوانی باشد، خوشدلی افزون خواهد بود.
خیام می نویسد؛
"این ماه را از آن، مهرماه گویند که مهربانی بود مردمان را با یکدیگر، از هر چه رسیده باشد. از غله و میوه نصیب باشد، بدهند و بخورند با هم."
زرتشت پیامبر روستایی و کشاورزی است‌.او پیامبر عصر تولید کشاورزی است و طبیعی است که جشن های مذهبی زرتشتی، در ارتباط کشت و کار کشاورزی باشد. زرتشت از اهورامزدا در مورد زمین می پرسد و اهورامزدا زمینی را که مدتی در آن کشت و کار نشده و در آن گندم نکاشته اند را زمین ناشادی می داند که منتظر زارع است تا در آن گندم بکارد. و کسی که در زمین گندم می کارد، جزو افرادی است که زمین را شادکام می کند.
زرتشت به فراوانی ،کشاورزان را ستوده و آنان را به نگاهبانی اراضی تشویق کرده است.
در نتیجه، جشن مهرگان ریشه در جشن خرمن و برداشت محصول دارد، و به عنوان مثال خزانه دار کوروش را میترادات می گفته اند و این مطلب در تورات یهودیان هم آمده است.
در تعالیم زرتشت، کاشت گندم، کاشت راستی است، جو که به بار می آید، دیوها از جا می جهند، گندم که فراوان می روید، دل دیوها، می لرزد و وقتی گندم آرد می شود، دیوها ناله سرمی دهند.
و عزای دیوان، جشن آدمیان است و مهرگان چنین جشنی است.
خسرو انوشیروان هم در روز اول مهر به پادشاهی رسید و برابر گزارش فردوسی، هفته اول به برگزاری مراسم حکومتی گذشت و هفته دوم به برگزاری جشن اختصاص یافت. هم حاکمان ولایات ، هدایایی به او پیشکش کردند و از جمله حاکم ارمنستان، هزار اسب پیشکش کرد و هم انوشیروان به همه ی مهمانان، جامه نو هدیه داد.
شاهان هخامنشی در جشن مهرگان رخت ارغوانی بر تن می­‌کرده اند و با هم­ میهنان شان می­‌رقصیده اند.