رشت
سر اینکه معنی واژه «رشت» چیست، دیدگاههای زیادی مطرح شدهاست:
رشت با بیان درست «رِشت» در ایرانی باستان Ṷṛšti «باران» اسم مؤنث از Ṷaṛš «باریدن» و از این ریشه در زبان اوستایی صفت فعلی varǝšta «باریده» و در زبان لری باستان bǝṛšt «بارش» و bǝšt «باران» و در هورامی veš «باران» و فارسی نو «بارِش» از «وارِشت» فارسی میانه همریشه است.
واژه «رشت» در فرهنگ واژههای دساتیر، به گچی که بنایان، سنگ و آجر را به آن استوار نمایند، معنی شدهاست.
در واژهنامههای انجمن آرا، آنندراج، لغت فرس اسدی توسی، لغت محلی شوشتری، برهان قاطع، ناظم الاطبا و لغتنامهٔ جهانگیری این گونه معنی شده: چیزی که از هم فروریزد و فروپاشد.
رشت در دیدگاه گروهی به معنی در گودی قرار گرفته میباشد. مطرح شدن این دیدگاه پیشینه ای تاریخی دارد. آن زمان هفته بازار رشت روزهای یکشنبه در همین شهر و روزهای چهارشنبه در آج بیشه (که هماکنون یکی از محلات حاشیه شهر رشت است)، برگزار میشد. «رشت بازار» یعنی بازار در گودی قرار گفته و این صفت به این معنا بود که هر رهنورد یا مسافری که از بخشهای جنوبی (مانند رودبار)، بخشهای غربی (مانند فومن) و بخشهای شرقی (مانند لاهیجان) به سوی رشت حرکت میکرد از منطقه ای بلندتر به ناحیه ای که در سطح پایینتر قرار داشت سرازیر میشد. در طول زمان واژه «بازار» از پایان این نام حذف شد و «رشت» کنونی باقی ماند.
گروهی نیز بر این گمانند که نام «رشت» از نام ایزد باران در فارسی پهلوی یعنی «تیشتر» گرفته شدهاست و گروهی هم بر این باورند که واژه «رشت» از واژه گیلکی «وارش» سرچشمه گرفتهاست. بر پایه این باور، «وا» برابر باز، متبادر کننده بازباران یعنی باران پی در پی است.
بنا بر یک گمانه زنی دیگر، نام درست این شهر «رِشت» بوده که از بن رشتنی و ریسیدن گرفته شدن و دلیل این نام گذاری پرآوازه بودن این شهر در تولید رشتههای نوغان یا همان ابریشم دانسته شدهاست.
در اوستا، کتاب ایرانیان باستان، واژه «هو رشت» بارها تکرار شدهاست. «هو» به معنی نیک و «رشت» به معنی کردار میباشد؛ یعنی محل انجام کار خوب و نیکو.
قدیمی ترین نام این شهر «بیه» بوده که به معنای مصب میان دو رود است.
یکی دیگر از نامهای پیشین این شهر یعنی «دارالمرز»، سرزمین پست و گود (جلگه ای) معنا شدهاست. همچنین علی اکبر دهخدا بر این باور است که چون ساخت این شهر در سال ۹۰۰ هجری آغاز شده و واژه «رشت» در حساب ابجد ۹۰۰ است، این نام را برای این شهر برگزیده اند.
